Zaburzenia pamięci w depresji i po traumie

Smutek, zobojętnienie, spowolnienie, zaburzenia rytmu okołodobowego,  lęk – to część podstawowych objawów depresji. Często towarzyszą im jednak również dodatkowe symptomy, związane także z naszymi funkcjami poznawczymi, jak m.in. problemy z pamięcią. Osoby cierpiące na tę chorobę często skarżą się na kiepską koncentrację, zapominanie, a także trudności w przypominaniu sobie informacji  – zarówno tych ważnych, jak i „zwyczajnych” – ułatwiających codzienne funkcjonowanie, jak chociażby kolejność dodawania składników zupy ogórkowej.

Trudności w takim stanie może sprawiać też lektura książek czy gazet, bo osoba cierpiąca na depresję nie zawsze zapamiętuje, co przed chwilą czytała. Wywołane depresją problemy z pamięcią krótkotrwałą mogą dodatkowo utrudniać wykonywanie codziennych obowiązków zawodowych, a także kontakty międzyludzkie. Spotkania z innymi stają się bowiem jeszcze bardziej stresujące, gdy nie pamięta się niektórych ważnych faktów – zarówno ze swojego życia, jak i tych niedawno zasłyszanych. Naukowcy wykazali również, że depresja może przyspieszać starzenie się mózgu, a więc zwiększać niebezpieczeństwo zachorowania np. na chorobę Alzheimera.

Specyficzne oddziaływanie na pamięć mają również traumy oraz często związany z nimi stres pourazowy, wynikający z nietypowej reakcji na bolesne wydarzenie. Osoby, które ich doświadczyły, mogą cierpieć na zanik pamięci, czyli amnezję. W obliczu tego typu stresu mózg aktywuje mechanizmy obronne, takie jak tzw. „walka lub ucieczka”. W rezultacie jego obszary odpowiedzialne za pamięć mogą być tymczasowo wyłączone lub zakłócone. To sprawia, że osoby po traumie miewają trudności z przechowywaniem i odzyskiwaniem informacji z nią związanych. Mogą jednak powracać one w formie nagłych retrospekcji emocjonalnych, np. na skutek neutralnego bodźca. Nie jest to jednak równoznaczne ze świadomym dostępem do wspomnień trudnej sytuacji – przy próbie jej przypomnienia nadal będą pojawiać się luki. Choremu może się wydawać, że utracił pewne wspomnienia, jednak one istnieją i wpływają na jego zachowanie.

Syndrom stresu pourazowego z drugiej strony może jednak prowadzić również do hipermnezji, czyli nadmiaru wspomnień, które powracają w postaci koszmarów czy retrospekcji. Tak zwany “flashback” oznacza, że dana osoba na nowo przeżywa i doświadcza emocji i doznań fizycznych, towarzyszących pierwotnej traumie. W zależności od jej rodzaju i przyczyny u jednego człowieka może wywołać nawet zarówno amnezję, jak i hipermnezję.

Jeśli trauma trwała dłużej i w jakimś okresie życia była powtarzalna, zmniejsza się prawdopodobieństwo odzyskania dostępu do wspomnień z nią związanych. Osoby, które doświadczyły w młodym wieku np. przemocy czy zaniedbania, często mają trudności w radzeniu sobie z emocjami i wspomnieniami z przeszłości. Trauma może prowadzić do rozwoju zaburzeń pamięci, które utrudniają im funkcjonowanie w dorosłym życiu.

Zaburzenia pamięci w depresji, stresie pourazowym i po traumie mogą znacząco wpływać na jakość życia, w tym funkcjonowanie poznawcze. Osoby cierpiące na te stany powinny szukać wsparcia profesjonalistów, którzy pomogą zarówno w leczeniu samej choroby, jak i w radzeniu sobie z problemami z pamięcią, by poprawiać codzienne funkcjonowanie.